Ekran süresi rehberi: yaş yaş ne kadar olmalı?

Bu rehber kime için?

Her hafta veliler bize yazarak soruyor: “Çocuğum ekran başında ne kadar vakit geçirmeli?” Bu sorunun cevabı, çocuğunuzun yaşına, izlenilen içeriğe ve o gün neleri yaptığına bağlı. Basit bir sayısal limit veremem — ama bilimsel temelli bir çerçeve sunabilirim.

Bu yazıda Amerikan Pediatri Akademisi (AAP), Dünya Sağlık Örgütü (WHO) ve Türkiye Sağlık Bakanlığı’nın tavsiyelerini yaş grubuna göre özetliyorum. Sonunda bir haftalık plan şablonu da paylaşacağım.

Önemli bir not: Süre mi, içerik mi?

2011 öncesi ekran süresi tartışmaları “dakika”ya odaklıydı. Ama son 10 yılda beyin araştırmaları gösterdi ki 5 dakikalık TikTok akışı ile 45 dakikalık National Geographic belgeseli aynı ekran süresi değildir.

Bu konu kritik: Tempo yükü (içeriğin hızı, dopamin seviyesi, bağlamsızlığı) toplam ekran süresi kadar önemlidir. Günde 1 saat içinde 30 dakika TikTok izleyen bir çocuk, 3 saat belgesel izleyen çocuğa göre daha fazla bilişsel yük taşıyor.

Bu nedenle tavsiyelerde hem süre hem tur belirtiyoruz.

Yaş grubuna göre tavsiyeler

0-18 ay: Hiçbir ekran (istisna: video sohbet)

AAP ve WHO: 18 ay altı çocuklarda hiçbir tür ekran önerilmez. Tek istisna: uzaktaki aile üyeleri ile video sohbet (örneğin, ninesini Whatsapp video ile görme). Bu da kısa süre ve ebeveyn eşliğinde olmalı.

Sebep: Bu dönemde beyin gelişimi gerçek dünya etkileşimi (annebab yüzü görmek, 3D nesne tutmak, konuşma sesi duymak) ile hızlanır. Ekranın iki boyutli uyarımı, gerçek uyarımın yerini tutmaz ve hatta dil gecikmesine yol açabilir (2024 JAMA Pediatrics meta-analizi).

Öneri:

• Bebek uyumuyorsa video olmaz — kitap okuma, şarkı söyleme, sessiz yürüme
• Araba içinde bile ekran gereksiz — geriye dönük koş bakıp pencere izlesin daha iyi

18 ay - 2 yaş: Sadece ebeveyn eşliğinde, 15-30 dakika

Ekran’a kontrollü giriş. Tek başına izlemesi önerilmez. Mutlaka ebeveyn veya bir yetişkin yanında, izleneni anlatarak, tekrar ederek izlenmeli. “Bak, bu kedi. Miyav diyor. Sen de miyav de!” tıpı etkileşim.

• Uygun içerik: Sesli kitap tıpı basit animasyonlar (Türkçe TRT Çocuk, Süper Wings), 10-15 dakikalık bölümler
• Kaçınılması gereken: TikTok, Shorts, reklamlı YouTube, 10+ dakika kesintisiz izleme

2-5 yaş: Günde max 1 saat, kaliteli içerik

AAP ve WHO 1 saat/gün üzerinden hemfikir. Bu kaliteli içerik üzerindendir — reklam yok, anlamı olan, yaş grubuna uygun.

Kaliteli nedir?

• Yavaş tempolu
• Müzikli ve tekrar eden
• Anlaşılır dil kullanan
• Kısa bölümler (5-10 dakika)
• Örnek: Pepee, Rafadan Tayfa, Bluey, Sesame Street

Kaliteli DEĞİL nedir?

• Çocuğa yönelik TikTok akışı
• YouTube’un “otomatik oynat” oyun videoları (örneğin “Gümmy Bear” spam videoları)
• Hızlı kesimli, müziği distortlu içerik
• Skibidi Toilet gibi sürreal absürd içerik

Önerim: Bu yaş grubu için iPad’e YouTube Kids uygulamasını ve seçili 2-3 öğretici uygulamayı yükleyin. Varsayılan YouTube’u silin. Autoplay kapalı.

6-12 yaş: Günde 1.5-2 saat, dengelenmiş içerik

İlk okul dönemi çocuğu günde ortalama 1.5-2 saat ekran başında geçirebilir. Ama bu saatin içinde:

• 1 saat eğitim/eğitici içerik (okul ödevi, belgesel, öğretici kanal)
• 45 dakika eğlence (Minecraft, çizgi film, Roblox sınırı altı)
• 15 dakika serbest (WhatsApp aile grubu, hesap yapma)

Haftada 1-2 gün ekransız gün olması idealdir. Pazar günü “aile günü” tam ekransız geçebilir.

Önemli: Yatak odasında ekran olmamalı. Eğer tablet/telefon varsa ortak alana çıkarılmalı. Bu uyku kalitesi için kritik.

13-15 yaş: Günde 2-3 saat, sorumluluk verilmesi

Ergenlik öncesi dönem, çocuk kendi kararlarını vermeye başlar. Sınır koymak yerine birlikte plan yapmak daha etkili.

• Sosyal medya başlayabilir ama sınırlı (günde 45 dakika max)
• Oyun arkadaşlık boyutunda önemli olabilir, tolere edilebilir
• Okul ödevi için ekran zamanı ayrı tutulmalı (o ayrıdır)
• Yatak odasında telefon yok kuralı hala geçerli

Uyarı: Bu yaş grubunda sosyal medya kullanımı ile depresyon ve anksiyete arasında nedensel bir ilişki bulan çalışmalar artıyor (Twenge et al., 2022; Haidt, “Anxious Generation” 2024). Ebeveyn olarak sosyal medya kullanımını gözden geçirmek ilk önceliğiniz olmalı.

16+ yaş: Kendi kararlarını veriyor, ebeveyn model

Bu yaşta artık kontrol etmek mümkün değil. Sizin rolünüz model olmak ve bilgi sağlamak. Kendiniz ekran başında saatlerce duruyorsanız, çocuğunuza yasak koymanın anlamı azdır.

Açık iletişim, ekran alışkanlıkları hakkında konuşma, fiziksel aktivite, aile akşam sofrası — buradaki bireyler ekran süresinden daha etkili.

Nasıl uygulamalı? Pratik stratejiler

Ekran takvimi

Bir hafta için bir takvim hazırlayın. Ekrana izin verilen saatler ve kapalı saatler belli olsun.

Örnek (8 yaş çocuk):

• Haftaiçi 17:00-18:30: Oyun/eğlence zamanı (90 dakika)
• Haftaiçi 19:00-19:30: Ödev varsa ekran kullanımı (30 dakika)
• Haftasonu 10:00-12:00: Arkadaşla Roblox (120 dakika)
• Haftasonu 15:00-16:00: Aile ile film/belgesel (60 dakika)
• Pazar öğle sonrası: ekransız aile zamanı

Teknik araçlar

• iOS: Screen Time yerleşik, Family Sharing ile çocuğun telefonunu uzaktan sınırlamaz
• Android: Google Family Link, benzer özellikler
• Windows: Microsoft Family Safety
• Dışarıdan: Bark, Qustodio (aylık ücretli, daha detaylı rapor)

Yemek ve uyku kuralları

• Yemek masasında telefon/tablet yok (yetişkin dahil)
• Yatak saatinden 1 saat önce ekran kapalı
• Uyanır uyanmaz telefon değil, güneş ve kahvaltı

Çocuk itiraz ederse

“Herkes izliyor” dediğinde: “Bu evde bizim kurallarımız var” deyin. Demokratik değil, kanıt temelli bir çerçeve. “Beyinin sağlık için…” gerekçesi çocuğa hitap etmez — bunun yerine “Uykun düzenli olsun” veya “Sonra park gezmeye gideriz” gibi somut fayda üzerinden konuşun.

Özel durumlar

Çocuğum ödev için ekran kullanmak zorunda

Ödev süresi toplam ekran süresine eklenmez. Ama ödev süresinin sonunda çocuk tabletten kopup 30 dakika dinlenmeli — direkt eğlence videosuna geçmemeli. Beyin arasında bir “dış dünyaya çıkış” ister.

Hasta ise ekran izni var mı?

Evet, tolere edilebilir. Hasta çocuk uzun kitap okuyamaz. Ama yine kaliteli içerik — TikTok değil, belgesel, çizgi film, sesli kitap.

Tatil ve seyahat?

Yolculuklar için strict limit koymak zor. Normal gündeki sınırları %50 gevşetin ama tamamen kaldırmayın. 4 saatlik uçuş = 2 saat ekran, 2 saat kitap/boyama/uyku.

Tek çocuk vs kardeşler

Kardeşler varsa, ekran zamanı birlikte olabilir — ama bu paralel izleme olmalı, ayrı cihazlarda olmamalı. Ortak film, ortak çizgi, paylaşılmış deneyim.

Kaynaklar

• American Academy of Pediatrics (AAP) Screen Time Guidelines, 2024 revision
• World Health Organization (WHO) Physical Activity and Sedentary Behaviour Guidelines for Children, 2024
• TC Sağlık Bakanlığı — Çocuk ve Ergenler için Ekran Kullanım Önerileri, 2025
• Twenge, J. M., et al. (2022). Worldwide increases in adolescent loneliness. Journal of Adolescence.
• Haidt, J. (2024). The Anxious Generation. Penguin Press.
• JAMA Pediatrics (2024). Screen time and language outcomes in toddlers meta-analysis.

Bu yazı Süreyya Kahraman tarafından kaleme alınmıştır. Son güncelleme 17 Nisan 2026.